دیگر حذف نام «بهمن رجبی» در آثاری که حتی وی تأثیر چشمگیر هم در آن داشته، برای همه عادی شده؛ برای کسی که بیشترین تأثیر در زمینه تمبکنوازی معاصر را دارد و این همه چالش و حاشیه در ذیل گفتار و نوشتار و حتی نام وی بوده، عدم عرضه اثر مشترک و مستقل جای سئوال است. اما بالاخره در اواسط سال گذشته چشم بهمن رجبی، به آلبومی روشن شد که نام وی بر پیشانی آن خورده بود.
پس از حضور جدی بهمن رجبی در ارکستر ملل و رکن شدن وی در بنیان این ارکستر در کنار دوست دیرینه خود سیاوش بیضائی (آهنگساز) و دوست دیر یافته پیمان سلطانی (رهبر ارکستر)، نشر آلبوم «گفتوگوی چپ و راست» توسط وی، در واقع روزنههای امید در دل اهالی موسیقی را جوانه زد که باری بهمن رجبی پس از سالیان کار در نهان، همچون دوران طلایی خود عیان شده است.
البته اهالی موسیقی جدی پیشتر با نحوه دید و سبک وی از طریق رساله و کنسرتهای فراوان آشنا بودند. اما جای خالی یک آلبوم صوتی برای بیان تکنیک و به زعم خودش مکتب تمبکنوازی وی دیده میشد. اثری که از جمله ایدههای اصلی سبک تمبکنوازی وی و همچنین رپورتواری از شیوههای کلاسیک و مدرن که خود تمامی آنان را آزموده و البته در ادامه به سبک شخصی خود رسیده بود. سبکی که با دقیق شدن به آن دربردارنده عناصر زیباییشناختی و عناصر تکنیکی، است.
گویا گفتوگوی چپ و راست، تکاملیافته همانی است که پیشترک با همراهی نوازندگانی نظیر ناصر فرهنگفر و محمود فرهمند و مرتضی اعیان، در سالها پیش شده اجرا شده بود. مسلماً این اثر باید دارای مؤلفههای مهمی باشد که افراد صاحبنام در قالب تمبک دوم به اجرا اثر و همراهی با صاحب اثر پرداختهاند. البته در این اثر تمبک دوم را فربد یداللهی به عهده دارد و به خواست بهمن رجبی کلیه تکنوازیها را همان فربد یداللهی اجرا میکند.
بخش اعظم اثر (مدت زمان: بیست و پنج دقیقه) همان دو نوازی تمبک ساخته رجبی است که شامل ریتمهای لنگ و ترکیبی و نیز تکنوازی گفتوگویچپ و راست، اتل و متل و در پایان اثری به نام «فرار از نفس» است. از جمله نکات جالب و زیبای دو نوازی اتل و متل، یادآوری ضربیهای مهجور کهن آن هم در اجرایی منقح و پاکیزه است. گواینکه برخی لحنهای مطربی در این اثر به خوبی دیده میشود، آنهم با قالبی بازسازی شده در هیأتی فاخر.
در پایانه دو نوازی تمبک، اثری وجود دارد که هم در محتوا و هم در عنوان، ملهم از قطعه در قفس ابوالحسن صبا میباشد. این قطعه «فرار از نفس» نام دارد؛ «تکنوازی فرار از نفس داستان آدمی است که از نفس خود فرار میکند، غافل از آنکه نفس او هر آن در کنار اوست و هر لحظه او را صدا میزند و هیچ راه گریزی نیست». تمبک در افق بیانی رجبی معنایی دیگری مییابد. کدام نوازنده تمبک در تاریخ موسیقی ما اینچنین ساز تمبک را جدی گرفته و ظریفترین احساسهای خود را در قالب قطعهای نمایان میکند. فرار از نفس اثری است که نمونه آن هیچگاه تالی نداشته است. البته این نمونهای کوچک از اهتمام رجبی است. آنهایی که با زمینههای شکلگیری قطعه هفت ضربی سواران دشت امید حسین علیزاده میدانند که نقش رجبی خارج از نوازندگی تمبک آن چقدر تأثیرگذار بوده است. طراحیها و قطعهنگاریهای رجبی نه تنها انقلابی در تمبکنوازی که نقطه عطفی در موسیقی کلاسیک ایرانی محسوب میشود.
اما موردی که نقش رجبی را برجستهتر میکند توسعه ریزها در نواخت تمبک است. همه میدانند که سابق تنها پنج نوع ریز در نواخت تمبک وجود داشت، اما رجبی با افزودن یازده ریز دیگر ریزهای تمبکنوازی را توسعه و تکامل میبخشد. این ریزها عبارتند از: «ریز دو انگشتی ساده یا ریز تیمپانی»، «ریز دو انگشتی بشکنی»، «ریز نه انگشتی»، «ریز ده انگشتی یا ریز پرتر»، «ریز دو انگشتی ساده عکس و برگردان»، «ریز دو انگشتی مضاعف»، «ریز دو انگشتی سه بر دو»، «ریز دو انگشتی دو بر یک»، «ریز دو انگشتی یک بر دو»، «ریز هشت انگشتی»، «ریز هشت انگشتی روی پوست»، «ریز هشت انگشتی روی چوب»، «ریز هشت انگشتی ترکیبی یا مختلط»، «ریز هشت انگشتی بشکنی»، «ریز هشت انگشتی ناخنی روی پوست»، «ریز شلاقی یا ریز زور خانهای» (مأخوذ از مقاله منتشر ناشده «بهمن رجبی اندیشهای نو نگاهی متفاوت» اثر هوشنگ فراهانی).
اما رجبی در یادداشت بر گفتوگوی چپ راست قائل به افزودن ریز دیگری در این اثر است، وی معتقد است: من در این اثر در کنار ریزهای شانزدهگانه ریز هفدهمی را نیز افزودهام که در جای جای قطعات به گوش میرسد. در ادامه درباره یکی از وجوه بارز اثر میگوید: «اجرای تکنیکها و فرمهایی است که برای اولینبار و بدون دستکاری در ساختمان فیزیکی تمبک اجرا میشود».
چیزی که در این اثر جذابیت و نیز تشخص دارد، توجه به ریتم و ملودینوازی است. در این اثر تمامی ظرافتهای ابداعی در خدمت ریتمم و ملودی و همچینین صدادهی شفاف است. ریتمها و ملودیهای گوناگون و نوع ترکیبسازی آننها موجب محتوایی شدن ساز تمبک شده است. رجبی در اینباره میگوید: «پرمحتوا قطعات و تنوع ترکیبهای به کار گرفته شده و همینطور انسجام و ظرافت و ارتباط صحیح میزانها و اینکه تکنیک در خدمت ریتم است، نکته ای است که کمتر شاهد آن هستیم». اثر حاضر اثری بسیار پرمحتوا در زمینه تمبک محسوب میشود، زیرا ملدویها بسیار فکر شده و سیستماتیک مورد استفاده قار گرفتهاند.اساساً «بارزترین مشخصه این مکتب، ملودینوازی است. به عبارت بهتر ، تجسم ملودیهای مختلف در قالب ریتم. مشخصاً تا قبل از رجبی نوازندگان تمبک فقط نگهدارنده ریتم یا پایه بودند و گسترده خلاقیت آنهادر همین چهارچوب، با افزودن اندکی شیرینکاری و حرکات چشمگیر فیزیکی بود. به طور مثال حرکت گرفت در سبکهای دیگر، با تغییر فرم زیاد نوازنده اجرا میشود و میشود در حالی که او با سادهترین حالت ممکن و کمترین تغییر در استیل نوازنده، هما صدا را –حتی با صدادهی بهتر – خلق میکند. در نگاهی کلیتر بیاد گفت رجبی با کاستن از حرکات فیزیکی که بعضاً جنبه نمایشی آنها بیش از ماهیت وجودیشان است و حالتی عوامفریمانه دارند و افزودن بر ماهیت و تکینک در عین سادگی، برگهای دیگری بر پرونده مقدورات تمبک میافزاید». ( طراحی ریتمیک، جواد یاراحمدی، ویژهنامه اعتماد، 10 / 12 / 1385، ص 34).
از دیگر مؤلفههای مکتب رجبی سنوریته شفاف تمبک است. با وجود زیادت و تعدد تکنیکها، نه تنها سازس شلوغ به گوش نمیرسد، بلکه سازی بسیار روان و شفاف به گوش میرسد که با دیگر سازها تفاوت بنیادین دارد.
این اثر به غیر از دو نوازی تمبک دارای پنج بخش دیگر است. مرکبنوازی تمبک، پنج ضربی کلاسیک با ترکیبات معکوس، فانتزی برای تمبک، هفت ضربی کلاسیک، بداههنوازی بخشهای دیگر آلبوم یکساعته بهمن رجبی به همراه شاگردش فربد یداللهی است. این اثر توسط انتشارات ماهور منتشر شده است.
» فرید اسدی دهدزی
نامه ای از بهمن رجبی
{ صفحه اول - صفحه دوم }
------------------------------------------------------------------------
دانلود آثاری از بهمن رجبی
سواران دشت امید (به آهنگسازی حسین علیزاده) » در همین زمینه بخوانیدنوروز (به آهنگسازی حسین علیزاده)
قطعه ی دخترک ژولیده - تصویری (ساخته استاد علینقی وزیری)
------------------------------------------------------------------------
مشاهده ی قطعاتی تصویری از هنرنمایی بهمن رجبی (از سایت Youtube)
گروه چکاد (اجرای ۱۳۸۰)
قسمت ۱
قسمت ۲
قسمت ۳
قسمت ۴
قسمت ۵
سواران دشت امید
مشاهده ی کلیپ های بیشتر ... {کلیک کنید}
------------------------------------------------------------------------
در همین زمینه بخوانید ...
تكروى با استقامت ! - درباره بهمن رجبى ، به قلم سید علیرضا میرعلینقی
نوشته شده توسط علیرضا در چهارشنبه دوازدهم اردیبهشت 1386
|